„Ik horede enen roep…” („Słyszę, że ktoś woła…”) Wiktoryńska fundacja w Jasienicy i jej duchowo-kulturowe dziedzictwo

Interdyscyplinarna konferencja naukowa z okazji 750-lecia fundacji wiktorynów w Jasienicy oraz 550-lecia spisania Bordesholmer Marienklage

Data

13 listopada 2026 roku

Miejsce

Szczecin, Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie, Sala im. Zbigniewa Herberta

Temat i zakres konferencji

750-lecie fundacji wiktorynów w Tatyni-Jasienicy oraz 550-lecie spisania w tutejszym klasztorze muzyczno-literackiego dzieła pasyjnego znanego jako Bordesholmer Marienklage to dwie znaczące rocznice stanowiące okazję do zwołania w Szczecinie interdyscyplinarnej konferencji naukowej.

Kanonicy regularni św. Wiktora z Jasienicy należeli do rozwijającej się przez kilka stuleci wspólnoty wiktoryńskiej, której duchowym i intelektualnym centrum było opactwo św. Wiktora w Paryżu, powstałe na początku XII wieku. Wypracowany w tym środowisku sposób łączenia życia wspólnotowego, studium, egzegezy Pisma Świętego, teologii i kontemplacji, a także charakterystyczna metoda poszukiwania mądrości i swoista wiktoryńska „sztuka życia”, promieniowały wraz z kolejnymi fundacjami poza granice Francji.

Jasienica – leżąca obecnie na terenie Pomorza Zachodniego, a niegdyś Księstwa Pomorskiego – była najbardziej wysuniętym na wschód przyczółkiem wiktoryńskim w Europie. Jej fundacja stanowi tym samym wyjątkowe świadectwo geograficznego zasięgu tradycji wywodzącej się z paryskiego opactwa św. Wiktora oraz jej zakorzenienia na pograniczu kultur Europy Środkowej i obszaru nadbałtyckiego. Dzieje klasztoru pozwalają postawić pytania nie tylko o transfer instytucji, tekstów, muzykaliów i idei, lecz także o ich recepcję i twórczą adaptację do nowych warunków społecznych, politycznych, językowych i kulturowych.

Szczególnym świadectwem późnośredniowiecznej kultury Jasienicy jest związana z tym ośrodkiem tzw. Bordesholmer Marienklage (Lament Maryjny z Bordesholm), zachowana w rękopisie sporządzonym przez Johannesa Reborcha. Utwór, łączący średnio-dolno-niemiecki tekst poetycki z łacińskimi elementami liturgicznymi i rozbudowaną warstwą muzyczną, przedstawia wydarzenia Męki Pańskiej z perspektywy Maryi i św. Jana. Kodeks, w którym zachowała się Marienklage, związany jest z pobytem Reborcha w Jasienicy w 1476 roku i stanowi wyjątkowe świadectwo kultury religijnej, literackiej i muzycznej rozwijającej się w późnośredniowiecznym środowisku kanoników regularnych.

Mimo znaczenia tego ośrodka wciąż brakuje systematycznych i interdyscyplinarnych badań nad jego historią, kulturą intelektualną, duchowością oraz materialnym i niematerialnym dziedzictwem. Konferencja ma zatem stworzyć przestrzeń spotkania badaczy tradycji wiktoryńskiej. Przedmiotem namysłu będzie również aktualność dziedzictwa, zarówno tego wiktoryńskiego, jak też związanego z Marienklage: pytanie o to, co tradycje te mogą dziś wnieść do refleksji nad człowiekiem, kulturą, edukacją i duchowością.

Call for Papers

Do udziału w konferencji z udziałem zagranicznych prelegentów zapraszamy badaczy tradycji wiktoryńskiej, mediewistów oraz przedstawicieli różnych dyscyplin zajmujących się historią, filozofią, teologią, duchowością, literaturą, historią sztuki, muzykologią, architekturą, archeologią, socjologią kultury oraz szeroko rozumianym dziedzictwem europejskim.

Program konferencji będzie obejmował wykłady zaproszonych gości (keynote lectures) oraz komunikaty naukowe wyłonione w ramach Call for Papers.

Propozycje wystąpień powinny zawierać:

• imię i nazwisko autora,
• afiliację naukową,
• tytuł wystąpienia,
• abstrakt,
• krótką notę biograficzną,
• dane kontaktowe.

Zgłoszenia należy przesyłać na adres:
a.kowalska@ksiaznica.szczecin.pl.

Termin nadsyłania zgłoszeń: do 18 października 2026 roku.
Informacja o przyjęciu propozycji: do 31 października 2026 roku.

Przy wyborze wystąpień brane będą pod uwagę przede wszystkim ich wartość naukowa, oryginalność oraz związek z problematyką konferencji.

Udział w konferencji jest bezpłatny.

Po wystąpieniach planowane jest zwiedzanie pozostałości jasienickiego konwentu. Całość wydarzenia zwieńczy koncert w kościele seminaryjnym w Szczecinie.

Istnieje możliwość zdalnego udziału w konferencji. Referaty zostaną opublikowane w punktowanym, recenzowanym czasopiśmie naukowym „Przegląd Zachodniopomorski”.

Komitet organizacyjny

• Łukasz Libowski – Uniwersytet Opolski, Societas Victorina Polonica
• Anna Kowalska-Stępień – Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie
• Maciej Kawałko – Parafia pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Jasienicy, Societas Victorina Polonica