Biuletyn Informacji Publicznej Instytucja Kultury Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego

Stare druki

Książnica Pomorska posiada ponad 30 tys. druków z XV-XVIII w. Jest to księgozbiór o charakterze uniwersalnym. Obejmuje druki ze wszystkich dziedzin ówczesnej wiedzy: filozofii, medycyny, geografii, historii powszechnej i historii literatury. Obficie reprezentowana jest literatura prawnicza oraz protestancka i katolicka teologia. Pokaźna jest kolekcja literatury antycznej w tłumaczeniach i przeróbkach. Księgozbiór podzielony jest na inkunabuły, polonika, pomeranika i druki obce, które stanowią największą część zbioru i reprezentują głównie druki z oficyn niemieckich, natomiast w mniejszym stopniu z niderlandzkich, szwajcarskich, francuskich włoskich, hiszpańskich czy skandynawskich. Językiem większości dzieł jest łacina i niemiecki. Nieliczne są druki w innych językach europejskich oraz w językach orientalnych.

INKUNABUŁY

Opuscula  Stanowią zbiór liczący 52 dzieła (41 wol.), będący najcenniejszą częścią kolekcji Biblioteki. Większość z nich ma proweniencję pomorską. Wywodzą się z biblioteki kapitulnej przy katedrze w Kamieniu Pomorskim i kościoła Mariackiego w Stargardzie. Jedynym polonikum jest dzieło „Sermones” Mikołaja z Błonia wydane w Strasburgu w 1495 r. Natomiast najpiękniejszym inkunabułem pod względem artystycznym jest dzieło św. Bonawentury „Opuscula”, wydane w Strasburgu w 1489 r. Ozdobione jest drzeworytową, kolorowaną wyklejką z podobizną autora. Kolekcja XV wiecznych ksiąg tłoczona była przez wybitnych drukarzy europejskich: Antoniego Kobergera, Georga Husnera czy Aldusa Manutiusa.

POLONIKA

Heweliusz  Zbiór liczy ponad 2200 wol. Gromadzi się w nim druki wydane na terenie państwa polskiego oraz polonika zagraniczne. Do najciekawszych należą m. in. drugie wydanie epokowego dzieła Mikołaja Kopernika „De revolutionibus orbium coelestium” (Bazylea 1566), prace astronomiczne Jana Heweliusza „Selenographia” i „Machina coelestis” (Gdańsk 1673, 1679). Literaturę piękną reprezentują dzieła poetów i pisarzy polskich wszystkich okresów literackich. Jest także literatura obca tłumaczona na język polski, natomiast wśród autorów dzieł historiograficznych znajdują się m. in. Jan Łaski, Maciej Miechowita, Jan Długosz. Na wyjątkową uwagę zasługują druki ariańskie, wydane w Rakowie, m. in. „Catechismus” z 1612 r.

POMERANIKA

Missale Camienense  Zbiór obejmuje przeszło 4000 wol. Gromadzi dzieła wydane na terenie Pomorza Zachodniego w jego historycznych granicach oraz Pomorza dotyczące. Najcenniejsze pomeranika pochodzą z biblioteki książęcej w Szczecinie oraz biblioteki kapitulnej w Kamieniu Pomorskim, m. in. „Missale Caminense”, wydany w Schneebergu w 1506 r. Dzieło to, świadczące o katolickiej przeszłości Pomorza jest jednym z trzech egzemplarzy notowanych w kraju. Druki o proweniencji książęcej w większości opatrzone są superexlibrisem z herbem Gryfitów. Najliczniejszą grupę pomeraników stanowią zarządzenia władz Księstwa Pomorskiego, a więc książąt, zarządców szwedzkich i pruskich oraz literatura okolicznościowa i dysertacje profesorów i uczniów szczecińskiego Pedagogium. Powstała w XVII i XVIII w. literatura historiograficzna do dziś stanowi podstawowe źródło do badań przeszłości Pomorza. Wśród tych opracowań na uwagę zasługują: genealogia książąt pomorskich Andreasa Hildebrandta („Genealogia... Pomeraniae Ducum”, Szczecin 1622), kronika Kościoła Daniela Cramera („Das Grosse Pommrische Kirchen Chronicon”, Szczecin 1628), historia Pomorza Johanna Micraeliusa („Sechs Bücher vom Alten Pommerlande”, Szczecin-Lipsk 1723) oraz dzieło Martina Zeillera, zawierające liczne ryciny miast pomorskich „Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae”, (Frankfurt a. M., 1652).

W latach 1998-2002 Książnica Pomorska uczestniczyła w międzynarodowym projekcie pod  nazwą „Poprawa warunków udostępniania i ochrony zbiorów z polsko-niemieckiego pogranicza kulturowego w zbiorach bibliotek polskich. Wspólne dziedzictwo europejskie”. W ramach tego przedsięwzięcia opracowano i zmikrofilmowano ponad 5 tys. druków wydanych na terenach Pomorza, Śląska i Prus. Baza tych druków dostępna jest na stronie internetowej Biblioteki Narodowej.

Stare druki udostępnia się w czytelni Zbiorów Specjalnych wyłącznie do celów naukowych i wydawniczych. Studenci, doktoranci, osoby wykonujące prace na zlecenie instytucji naukowych lub kulturalnych winni przedstawić zaświadczenie od promotora lub zleceniodawcy pracy.

Informacje o zbiorach:

  • Szajko U., Katalog dzieł nautologicznych XVI -XVIII w. w zbiorach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie, Szczecin 1978.
  • Katalog starych druków Książnicy Szczecińskiej : pomeranica XVI wieku, oprac. U. Szajko, Szczecin 1988.
  • Biblioteka Książąt Pomorza Zachodniego : katalog, oprac. kat. U. Szajko, Szczecin 1995.
  • Katalog starych druków Książnicy Pomorskiej : Pomeranica XVI i XVII wieku, oprac. U. Szajko, indeksy przy współpr. E. Ostrowskiej, Szczecin 2003.
  • Handbuch des personalen Gelegenheitsschrifttums in europäischen Bibliotheken und Archiven. Stettin (Szczecin) Pommersche Stanislaw-Staszic-Bibliothek, Staatsarchiv, herausgegeben von Sabine Beckmann unter Mitarbeit von Stefan Anders, Bd. 27-31, Hildesheim 2013.
  • Katalog inkunabułów Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, oprac. A. Michalska i A. Łojko, Szczecin 2016.

tel.: 91 4819177
e-mail: staredruki@ksiaznica.szczecin.pl